Лексикология һәм диалектология бүлеге (2007 елга кадәр – тел белеме бүлеге) 1939 елда Институт оешканнан бирле эшли.

Бүлек диалектологлары татарлар яшәгән регионнар буенча материал җыю һәм эшкәртү, төрки халыклар арасында беренчеләрдән булып “Татар теленең диалектологик атласы” өчен материал туплау белән шөгыльләнде. Атласның ике томы 1989 елда басылып чыкты. 2015 елда “Татар халык сөйләшләре атласы” дөнья күрде.

Диалектологлар ХХ гасырның 90 нчы елларында ук диалектлар буенча татар лексикасын һәм әдәби әсәрләр телен өйрәнә башлыйлар, лексикологиянең аерым темалары һәм татар лексикасының тематик төркемнәре буенча монографияләр чыгаралар.

Бүлек “Татар телен һәм аның диалектларын чагыштырма-тарихи планда өйрәнү” фәнни юнәлеше кысаларында эш алып бара. 3 томлык “Академик лексикология” һәм “Академик грамматика”, “ТР топонимнарының электрон картотекасы һәм географик объектлар атамаларының дәүләт каталогы, топонимнарның электрон картасы” һ.б. проектлар гамәлгә ашырыла.

Бүлек шулай ук мәктәп һәм вуз дәреслекләре төзү белән дә шөгыльләнә. Мәсәлән, 2005 елда – “Татар синтаксисы”, 2008 елда «Татар халык сөйләшләре» вуз дәреслекләре дөнья күрде.

Татар лингвистикасының актуаль проблемалары Татарстан, Башкортостан, Мәскәү, Санкт-Петербург, Азәрбайҗан, Казахстан, Кыргызстан, Төркия, Финляндия фәнни учреждение һәм вуз галимнәре белән берлектә хәл ителә.

Бүлек мөдире

Хисамов Олег Ришатович

Хезмәткәрләр

Булатова Миннира Рәхимовна

Галиуллин Камил Рәхимович

Галиуллина Гөлшат Рәисовна

Зәкиев Мирфатыйх Зәкиевич

Хәбибуллина Лениза Газинуровна

Хаҗиева-Демирбаш Гүзәлия Сәйфулловна

Центр перспективных экономических исследований Академии Наук РТ 50 лучших инновационных идей для Республики Татарстан Виртуальный музей-библиотека Академии Наук Республики Татарстан Татарстанский ЦНТИ