Мөхәммәтҗанова (Ибраһимова) Лилия Хатип кызы

Халык иҗаты бүлеге әйдәп баручы фәнни хезмәткәр

Филология фәннәре докторы

Доцент

Шәйхи Маннур исемендәге әдәби премия лауреаты

1973 елның 9 гыйнварында Татарстанның Мамадыш районы Түбән Ушмы авылында туган. 1990 елда Түбән Ушмы урта мәктәбен алтын медальгә тәмамлаган. 1990 – 1995 елларда Ульянов-Ленин ис. Казан дәүләт университетында югары белем алган.  1995 – 1996 елларда Казанның 5нче татар гимназиясендә татар теле, әдәбияты һәм тарих укытучысы. 1996 – 1999 – ТФА-нең Г. Ибраһимов ис. Тел, әдәбият һәм сәнгать институты аспиранты (көндезге бүлек). 1997 – 2003 еллар – Казан шәһәренең 37нче гимназиясендә директорның уку-укыту эшләре буенча урынбасары. 2002 – 2004 елларда Казан дәүләт педагогика университетында татар халык авыз иҗаты курсын укыткан.  2000 елдан алып бүгенге көнгәчә ТФА-нең  Г.Ибраһимов ис. Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында фәнни (2016 елдан – өлкән фәнни) хезмәткәр.2000 елда 10.01.09 – фольклористика белгечлеге буенча “Төрки халыклар иҗатында “Чура батыр дастаны” темасына кандидатлык (җитәкчесе – ф. ф.д., проф. Ф.И. Урманчеев), 2015 елда 10.01.02 – РФ халыклары әдәбиятлары (татар әдәбияты) һәм 10.01.09 – фольклористика белгечлекләре буенча «Татарские книжные дастаны:  история становления жанра и поэтика» темасына докторлык диссертацияләрен уңышлы яклаган.

Фәндә алып бара торган төп юнәлешләре

Фольклористика, әдәбият тарихы, татар һәм төрки эпосы.

Фәнни хезмәтләре исемлеге

Монографияләре:

Ибраһимова Л.Х. Төрки халыклар иҗатында “Чура батыр” дастаны. Казан: Фикер, 2002. 190 б.

“Татарский эпос: книжные дастаны. Казань: ИЯЛИ им. Г.Ибрагимова АН РТ, 2014. 380 с.

Мөхәммәтҗанова Л.Х.ның монографияләренә рецензияләр:

Мәхмүтов Х.Ш. Чура батыр белән яңа очрашу. Мәдәни җомга. 11 октябр, 2002. Б.19.

Әхмәтҗанов М.И. Чура батыр белән “алышты”. Мәгърифәт, 2 ноябрь, 2002. Б. 3.

Урманчеев Ф.И. Возвращение народного героя. Звезда Поволжья. № 43 (147), 21 – 27 ноября 2002 г. С. 4.

Файзрахманова Ю. Человек-легенда ЧураНарыков. Молодежь Татарстана, №15, 11 февраля 2003 г. С. 2.

Хисамов Н.Ш. Дастан булып тарих дәшә. Мәдәни җомга. № 51 (1008). 26 декабрь, 2014. Б. 16.

Югары аттестация комиссиясе тәкъдим иткән, рецензияләнә торган фәнни басмаларда  басылып чыккан хезмәтләре:

Тюркский эпос: сравнительное изучение книжной версии дастана поволжских татар “Чура батыр”/ Вестник Татарского гуманитарно-педагогического университета. №2 (20), 2010. С. 256 – 261.

Книжный дастан в творчестве казанских татар // Вестник ТГГПУ. 2011. № 4 (26). С. 247 – 249.

Книжные дастаны поволжских татар: проблема «границы» жанровых названий в народном творчестве / «Вестник Адыгейского Государственного университета» Сер. Филология и искусствоведение. Майкоп, 2012. Вып.1 (96). С. 60 – 65.

Роль информанта – носителя эпической традиции в книжных дастанах татар Поволжья в популяризации национального эпоса / «Вестник Чувашского университета». 2012. № 2. С. 337 – 340.

“Кур углы”: модель книжного дастана в творчестве татарского народа” / Вестник Челябинского государственного университета. Филология и искусствоведение. Вып. 72. № 36(290) 2012. С. 40 – 43.

Некоторые вопросы изучения “Кахарман Катил”, эпического достояния казанских татар” / Вестник Челябинского государственного университета. Филология и искусствоведение. Вып. 75. № 4 (295) 2013. С. 79 – 82.

Соотношение индивидуального и традиционного в романическом книжном дастане татар “Лейля и Маджнун” / Вестник Челябинского государственного университета. Филология и искусствоведение. Вып. 76. № 10 (301) 2013. С. 76 – 80.

Традиционный стиль, сюжет и мотивы в романическом книжном дастане о Тахире и Зухре / Вестник Челябинского государственного университета. Филология и искусствоведение. Вып. 87. № 3 (332) 2014. С.71 – 74.

Книжный вид жанра дастан в творчестве татарского народа: теоретический взгляд на тему / Вестник Челябинского государственного университета. Филология и искусствоведение. Вып. 90. № 10 (339) 2014. С. 95 – 97.

Дастан “Идегей”: книжная версия татар Поволжья. Вестник Челябинского государственного университета. Филология и искусствоведение. Выпуск 91. № 16 (345) 2014. С. 94 – 98.

Татарские книжные дастаны: взаимодействие эпического фольклора и литературы / Филологические науки. Вопросы теории и практики. Тамбов: Грамота, 2014. №4 (34). Ч. 3. С. 143 –144.

Мифологические и эпические мотивы в романическом книжном дастане татар о Лейле и Маджнуне / Филологические науки. Вопросы теории и практики. Тамбов: Грамота, 2014. № 5 (35). Ч. 2. С. 139 – 141.

Понятие «книжный эпос» в мировой фольклористике и татарские книжные дастаны/ Филологические науки. Вопросы теории и практики. Тамбов: Грамота, 2014. № № 5 (35). Ч. 2. С. 141 – 144.

Дастан«Тахир и Зухра» татарского народа: вариант В.Радлова/ Филологические науки. Вопросы теории и практики. Тамбов: Грамота, 2014. № 6 (36). Ч. I. С. 132 – 134.

Тематическая классификация татарского эпоса: романические и героические книжные дастаны/ Филологические науки. Вопросы теории и практики. Тамбов: Грамота, 2014. № 6 (36). Ч. 2. С. 161 – 163.

Книжный дастан татарского народа «Тахир и Зухра»: вариант А. Курмаши / Филологические науки. Вопросы теории и практики. Тамбов: Грамота, 2014. № 6 (36). Ч. 2. С. 163 – 165.

Башка басмаларда  нәшер ителгән хезмәтләре:

Ибраһимова Л.Х. Чура – халык батыры / Гасырлар авазы. Эхо веков. 2000. № 3-4. С. 167 – 171.

Ибраһимова Л.Х. Дастаннарда – халык язмышы / Казан утлары, 2000. № 10. С. 167 – 170.

Ибрагимова Л.Х. Недаром песни сложены / Идель, 2000. №7. С. 66 – 67.

Ибраһимова Л.Х. Халык иҗатында Чура батыр образы / Идель, 2000. № 9. С. 62 – 63.

Амазонкалар ирдәүкәме? / Казан утлары. 2009. №8. С. 146 – 150.

Ленар Җамалетдиновка – 75 яшь / Татар календаре, 2010: Мәгариф, 2009.

Казан татарлары иҗатында китаби дастан / Казан утлары, № 11, 2011. С. 137 – 141.

Чын галим нинди була, яки остазым Фатих Урманчеев турында / Мәдәни җомга. 3 июнь, 2011. Б.11.

Дастани мирасыбыз чичәннәр иҗатымы?(Жанрга теоретик караш) / Чын мирас. № 5-6 / август. 2012. Б. 168 – 174.

Китап авторы турында Сүз / Хуҗиәхмәт Мәхмүтов. Изге китаплар кайтавазы: аятьләр һәм хәдисләр җирлегендә туган тәгъбирләр. Казан, 2012. 224 б.

Һәр карышыбыз риваять сөйли. Каждый уголок дышит преданием” / Легенды и мифы Мамадышского района: ожившая история. Коллективный сборник (на татар.и рус. языках). Мамадыш: филиал ОАО ТАТМЕДИА «Информпечать «Нократ» (Вятка»), 2013. С. 42 – 57. (76 с.)

Сүзе мәкаль – үзе табышмак. (Фольклорчы галим Хуҗи Мәхмүтовның 80 яшьлек юбилее уңаеннан) / Мәдәни җомга. № 7 (912). 15 февраль, 2013 ел. Б. 14 – 15.

Нократ буйлап, халык хәтерен барлап / Нократ (“Вятка”), 26 июль 2013, № 57 (10898); 2 август 2013, № 59 (10900); 14 август 2013, № 61 (10902); 21 август 2013 № 63 (10904).

Ил яшәве – җыр белән (Мамадыш районына комплекслы фәнни экспедиция нәтиҗәләре) /Мәдәни җомга. № 40 (945), 4 октябрь, 2013.

Тюркский дастан о Чурабатыре: сказка или быль?/ Историко-этнологический научный журнал “Алаш” (Казахстан, Алматы). № 5 (38), 2011. С. 16 – 21.

Ибраһимова Л.Х. Казан ханлыгы тарихында Чура батыр / Тел, әдәбият һәм халык иҗаты мәсьәләләре (аспирант эшләре җыентыгы). Казан: Фикер, 2000. С. 239 – 251.

Ибраһимова Л.Х. Чура батыр турындагы дастаннарның поэтикасына бер күзәтү // Фольклор теле – шигърият теле. Төзүчесе һәм җаваплы мөхәррире – И. Н. Надиров. Казан: Фикер, 2001. Б. 77 – 87.

Ибраһимова Л.Х. Татар китаби дастаннары мәсьәләсенә бер караш // Сборник материалов итоговых научных конференций молодых ученых и аспирантов Института истории им. Ш. Марджани АН РТ за 2001 – 2002 г. Казань: изд – во ИИ АНТ, 2002. 149 – 152 с.

Ибраһимова Л.Х. Татар халкында китаби дастаннар мәсьәләсе. // Инсани фәннәр: эзләнү һәм табышлар. Гуманитарные науки: поиски и достижения. Казань: Фикер, 2004. С. 16 –20.

 “Таһир белән Зөһрә” дастанының В. Радлов язып алган варианты. // Инсани фәннәр: эзләнү һәм табышлар. Гуманитарные науки: поиски и достижения. Казань: Фикер, 2004. С. 556 – 560.

Ибраһимова Л.Х. Китаби дастан буларак “Таһир белән Зөһрә”нең татар версиясе (Әхмәт Уразаев Кормаши варианты буенча). // Сборник материалов итоговых научных конференций молодых ученых и аспирантов Института истории им. Ш. Марджани АН РТ за 2003 – 2004 г. Казань: изд – во ИИ АНТ, 2004. 136 – 139 с.

Ибраһимова Л.Х. Кукмараның күңел бизәкләре (Татарстанның Кукмара районына оештырылган фольклор экспедициясе нәтиҗәләре турында) // Татар халык иҗаты. Фәнни эзләнүләр һәм фольклор үрнәкләре. Фәнни конференцияләр материаллары җыентыгы. Беренче китап. Казан: РИНЦ “Школа”, 2005. С. 102 – 106.

Китаби дастаннар / Фән һәм тел. 2006. № 2. Б. 20 – 24.

Тюрко-татарские книжные дастаны: проблемы возникновения и формирования / Актуальные проблемы современной фольклористики: материалы международной научно-практической конференции (Казань, 29 июня 2009 г. ) Казань: Алма-Лит, 2009. С. 65 – 67.

Версии и варианты тюрко-татарских книжных дастанов «Тахир и Зухра» / Актуальные проблемы современной фольклористики: материалы международной научно-практической конференции (Казань, 29 июня 2009 г. ) Казань: Алма-Лит, 2009. С. 273 – 274.

Татар халкының китаби дастаннарыннан “Күр углы”/ Татарская культура в контексте европейской цивилизации: материалы международной научной конференции. Казань: Ихлас, 2010. С. 378 – 379.

Чура батыр в книжном эпосе татар Среднего Поволжья / “Урал-батыр” и духовное наследие народов мира: материалы Международной научной конферении, посвященной 100-летию записи башкирского народного эпоса “Урал-батыр” / Юлдыбаева Г. В., Хакимянова А. М. Ч. 2. Уфа: ИИЯЛ УНЦ РАН, 2010. С. 9 – 14.

Историческое и эпическое в книжном дастане “Чура батыр” / От конгресса к конгрессу. Материалы II Всероссийского конгресса фольклористов. Сборник докладов. В 3 – х т. Т. 3. М: ГРЦРФ, 2011. С. 101 – 111.

Татар фольклорында “Ләйлә-Мәҗнүн” сюжеты: дастанның китаби йөзе / Татар халык иҗаты. Фәнни эзләнүләр һәм фольклор үрнәкләре (Фәнни конференцияләр материаллары җыентыгы) Бишенче китап. Казан: Алма-Лит, 2010. Б. 87 – 92.

Казан татарларының китаби дастаннарында борынгы төрки-иран әдәби-мәдәни бәйләнешләре чагылышы («Каһарман Катил» дастанымисалында) /«Урал-батыр» и духовное наследие народов мира: Материалы II Международной научно-практической конференции, посвященной Году укрепления межнационального согласия в Республике Башкортостан. Уфа: ИИЯЛ УНЦ РАН, 2011. С. 260 – 262.

Татар китаби дастаннары тарихында жанр атамасы төрлелеге һәм атамаларның үзара тәңгәллек кимәле / Материалы Международной научно-практической конференции, посвященной памяти Р. М. Юсупова. Уфа: ИИЯЛ УНЦ РАН, 2011. С. 341 – 344.

Татар дастаннарының хосусиятен билгеләүдә Г. Ибраһимов карашлары / Г. Ибраһимов мирасы һәм төрки дөнья: Г. Ибраһимовның тууына 125 ел тулуга багышланган Халыкара фәнни-гамәли конференция материаллары (17 апрель, 2012 ел). Казан. 2012. Б. 120 – 122.

Татарский книжный дастан “Каһарман Катил” / Тюркоязычная книга: наследие веков: материалы Международной научно-практической конференции, посвященной истории тюркоязычной книги (Казань, 17-18 октября 2012г.). Казань, 2012. С. 228 – 233.

Ислам в книжных дастанах татар Поволжья / Ислам в мультикультурном мире: Сборник материалов и тезисов 2-го Казанского международного научного форума. 29-31 октября. Казань: Арт-Лоджик, 2012. С. 61 – 63.

Татар дастани эпосында жанрга карата терминнар кулланылышы мәсьәләсе / Татар халык иҗаты. Фәнни эзләнүләр һәм фольклор үрнәкләре. (Фәнни конференцияләр материаллары җыентыгы). 7 нче китап. Казан: Ихлас, 2012. С. 98 – 103

Дастани эпос жанры һәм татар халык иҗатында жанрның китаби төре турында / Актуальные проблемы современного литературоведения и литературы, фольклористики и археографии: к 85-летию академика АН РБ, профессора Г. Б. Хусаинова. Материалы Международной научно-практической конференции (10 апреля 2013 г., Уфа). Сост. : Г. Х. Абдрафикова, отв. ред. М. Х. Надергулов. Уфа: ИИЯЛ УНЦ РАН., С. 175 – 178

“Тере” вербаль эпик текст һәм татар китаби эпосы” / Гуманитарные науки: поиски и достижения: Материалы итоговой конференции ИЯЛИ им. Г. Ибрагимова АН РТ. 2012. Казань, 2013. С. 330 – 335.

Эпический информант в книжных дастанах и своеобразие татарского национального эпоса / Якутский героический эпос олонхо – шедевр устного и нематериального наследия человечества в контексте эпосов народов мира: материалы международной научной конференции (Якутск, 18 – 20 июня, 2013 г.). Якутск: Издательский дом СВФУ, 2014. С. 130 – 133.

Татар эпосы: китаби дастаннар / Литература и художественная культура тюркских народов в контексте Восток-Запад: сборник материалов Международной научно-практической конференции (17 – 19 октября 2013 г.)/под.ред. Р.Р.Замалетдинова. Казань: Отечество, 2013. С. 213 – 216.

 “Ориентация на фольклор в физкультурно-спортивной работе учащихся” / Сборник материалов Международной заочной научно-практической конференции “Проблемы развития науки и образования: теория и практика” г. Москва, 30 сентября 2013 г. М.: ООО “АР-КОНСАЛТ”, 2013. С. 125 – 130.

Идел буе татарлары эпос-дастаннарында текстның икенчеллеге мәсьәләсенә карата / Татарское народное творчество. Научные исследования и фольклорные образцы. Сборник материалов научных конференций. 8 – я книга). Казань: Ихлас, 2013 г. С. 27 – 31.

Татар китаби дастаннарының тарихи формалашкан типлары турында / Фольклор в диалоге культур: Cборник материалов Всероссийской научно-практической конф., Республика Башкортостан, г. Стерлитамак, 20 ноября 2013 г. Стерлитамак: Стерлитамакский филиал Баш ГУ, 2013. С. 163 – 165.

“Ләйлә белән Мәҗнүн” дастанында мифологик-фәлсәфи фикерләү чагылышы / Современная тюркология: язык, литература, история и культура тюркских народов: Материалы VII Междун. тюркологич. конф. (Росссия, РТ, г. Елабуга, 7 февраля 2014 г.). Елабуга: Изд – во Елабужского института КФУ, 2014. – 396 с. С. 152 – 154.

Мухаметзянова Л.Х (соавтор). Организация двигательной активности учащихся с использованием элементов детского игрового фольклора»/ Материалы Международной заочной научно-практической конференции «Современные тенденции в науке и образовании» в г. Москве 3 марта 2014 г. С. 97 – 100.

Фольклористикада татар китаби дастаннарын классификацияләү мәсьәләсе / Фольклор в системе национальных и общечеловеческих ценностей: материалы Всероссийской научной конференции, посвященной 110-летию со дня рождения известного татарского фольклориста Хамита Ярми. Казань: ИЯЛИ, 2014. С. 84 – 89.

Татар халык иҗатында “Күр углы” дастаны / Фәнни Татарстан, 2014. № 1. Б. 84 – 93.

Книжный дастан “Кур углы” в истории и культуре татарского народа / Ахнаф Харисов и актуальные проблемы башкирской филологии (к 100-летию со дня рождения): Материалы Всероссийской конференции (с международным участием). 20 – 21 июня 2014 г.Уфа: ИИЯЛ УНЦ РАН, 2014. С. 109 – 111.

Традиционный сюжет и мотивы в книжном эпическом памятнике татар «Тахир и Зухра» (на примере варианта А. Курмаши) / Нематериальное культурное наследие тюркских народов как объект сохранения: сборник материалов Международной научно-практической конференции (16 – 19 июля 2014 г.). Казань: Ихлас, 2014. 592 с. С. 203 – 209.

Кая барсаң, шунда – татар. Самара өлкәсе татар авылларына комплекслы экспедициядә җыелган фольклор материаллары турында) / Мәдәни җомга, 18 июль, 2014. № 28 (985). Б. 14 – 15.

Яңа китап: “Милли-мәдәни мирасыбыз: Удмуртия татарлары” (китапка рецензия) / Фәнни Татарстан, 2014. № 2. Б. 172 – 174.

Книжные дастаны татарского народа в контексте общетюркского эпоса / Истоки и эволюция литератур и музыки тюркских народов: материалы международной конференции (23–24 сентября 2014 г., город Казань). Казань: ИЯЛИ, 2014. С. 150 – 153.

Создатели традиционных и книжных дастанов: общность и различие / Материалы международной научно-практической конференции «Ногайлинский эпос и феномен Мурынжырау». Актау: Типография КГУТИ (Казахстан), 2014. С. 194 – 199.

 “Ләйлә белән Мәҗнүн” кулъязмасында традицион космогоник концепция / Традиционная культура народов Поволжья: материалы Всероссийской научно-практической конференции (11 – 13 февраля 2014 г.). Казань: Ихлас, 2014. С. 314 – 319.

Мөхәммәтҗанова Л.Х. (соавтор). Яшь буынны тәрбияләүдә халкыбызның хәрәкәтле уеннарын файдалану тәҗрибәсеннән / Традиционная культура народов Поволжья: материалы Всероссийской научно-практической конференции (11 – 13 февраля 2014 г.). Казань: Ихлас, 2014. С. 305 – 309.

Фольклор экспедициясенә теоретик һәм практик әзерлек һәм экспедициянең төп этаплары / Татарская фольклористика. Исследования молодых. Вып. 5. Казань: Ихлас, 2014. С.61 – 71.

XIX йөз татар әдәбияты һәм татар китаби дастаннары: тарихи янәшәлек // Фәнни Татарстан. 2015. № 1. С. 69 – 73.

Героический эпос “Чура-батыр” в контексте этнической истории тюркских народов // Сравнительное изучение тюрко-монгольских эпосов: материалы Всероссийской научной конференции, посвященной 110-летию И. В. Пухова. (Якутск, 11 – 12 сентября 2014 г. _. Якутск: Издательский дом СВФУ, 2015. С. 27 – 32.

Татарские книжные дастаны: история становления жанра и поэтика. Автореферат дисс... доктора филол. н: 10.01.02 – литература народов РФ (татарская литература) и 10.01.09 – фольклористика. Казань, 2015. 45 с. (2,75 п. л.).

Яңа китаплар: Б. Корганбеков. “Шора батыр”: нөсхәләре, генезисы, тарихилыгы. (Астана, 2014) Фәнни Татарстан, 2015. № 1. С. 167 – 171. 0,7 п.л.

Тарих булып дәшә Чура батыр... // Казан утлары. 2015. № 9. Б. 180 – 183.

Дини-героик дастаннарда магия элементлары // Россия и Восток: взаимодействие стран и народов: Труды XВсероссийского съезда востоковедов, посвященного 125-летию со дня рождения выдающегося востоковеда Ахмет-ЗакиВалидиТогана. Книга 2. Уфа: ИИЯЛУНЦРАН, 2015. С. 424 – 426.

The epic of Ring Gesar and the Tatar Literary (book) epic: the cross-point of oral and written traditions / Л.Х.Мухаметзянова // The 8th International Conference on Geser/Gesar Studies in Congratulation of the 300 th Anniversary of the Publication of Beijing WoodenblockGeser. Hohhot (China). 2016.   p. 457-463 (Кытай).

Ибраһимова Л.Х. Татар халык авыз иҗаты. Устное народное творчество (на тат. языке). Программа. Казань: изд – во КДПУ, 2004. 34 б.

Проектларда катнашуы

РГНФ рекомендацияләгән фәнни грантлар конкурсларында катнаша.

ТФА-нең Г.Ибраһимов ис. Тел, әдәбият һәм сәнгать институты гыйльми советы әгъзасы.

Бәйләнешкә керү өчен мәгълүмат:

420111, Казан, К. Маркса ур., 12; тел.: (843) 292-76-59;  e-mail: lilmuhat@mail.ru

Центр перспективных экономических исследований Академии Наук РТ 50 лучших инновационных идей для Республики Татарстан Виртуальный музей-библиотека Академии Наук Республики Татарстан Татарстанский ЦНТИ